Skip links
Ceza Muhakemesinde Sanığın Sorgusu

Ceza Muhakemesinde Sanığın Sorgusu

Ceza Muhakemesinde Sanığın Sorgusu

Ceza muhakemesinde sanığın sorgusu, Ceza Muhakemesi Kanunununa baktığımızda “Şüpheli veya sanığın hâkim veya mahkeme tarafından soruşturma veya kovuşturma konusu suçla ilgili olarak dinlenmesi” şeklinde tanımlanmaktadır.

  1.           İfade Alma 

İfade alma, soruşturma  aşamasında yapılmış olan ve soruşturmanın konusunu oluşturan olay hakkında yapılmış olan araştırma faaliyetlerinden biridir.  Ancak kolluk veya Cumhuriyet savcısı tarafından ifadesine başvurulan şüphelilerin kendi aleyhine delil verme zorunluluğu olmadığı için susma hakkını kullanabilmektedir. İfade almanın en temel amacı maddi gerçeğe ulaşmaktır. Kolluk tarafından ifade alınabilmesi için Cumhuriyet Savcısının izni gerekmektedir. Ancak zorunlu hallerde delillerin karartılmasını önlemek amacıyla kolluk resen delil toplar ve bunu derhal görevli savcıya bildirir. Yapılan bildirimin ardından savcı tarafından kolluğa ifade alınmasına yönelik görev verildikten sonra kolluk ifade alır. Ceza  Muhakemesi Kanununda kollukta tarafından resen ifade alma mümkün değildir. Kolluğun cumhuriyet savcısı tarafından kendisine gelecek olan talimatları bekleme zorunluluğu vardır.

Kişilerin ifadesinin alınması esnasında bir takım hak ve özgürlüklerden yoksun bırakılırlar. Burada amaç suça konu olan olay hakkında gerçekleri ortaya çıkartmaktır. Aslında bu noktada bireyin kişi hak ve özgürlüklerine dayanan evrensel insan hakları ile toplumun suça konu olayın aydınlatılaması  isteği çatışma halindedir. 

Ancak devletlerin yargı sisteminde genel olarak “ bireyin menfaati toplumun menfaatine feda edilmez” anlayışının mevcut olduğu görülmektedir. Söz konusu menfaat çatışmasında genel olarak bir toplumun menfaat algısının her daim üstün geldiği bilinmektedir.

Soruşturna aşamasında ifadesi alınmış olan kişinin, bir sonraki aşama olan kovuşturma aşamasında sanık sıfatını alma ihtimali her zaman mevcuttur. Şüpheli kavramının genel olarak basit şüpheyle başladığı ve toplanmış olan delillerle beraber suçu işlediğine dair zannın kuvvetlenmesi ile beraber sanık kavramına doğru ilerlemektedir. Ancak ifade alma ile bilgi toplama kavramının karıştırılmaması gerekmektedir. Bir olay hakkında bazı durumlarda bireylerin görgüsüne başvurulabilir. Olay yerine giden kolluğun, olayın nasıl gerçekleşitiğini ve fiili işleyen kişilerin tespitini sağlamak amacıyla etrafta bulunan kişilerin bilgisine başvurmaktadır. Burada beyanları alınan kişilerin Ceza Muhakemesi bağlamında kimin şüpheli ya da kimin tanık olarak yer alacağı belli değildir. Kolluğun buradaki esas amacı bu sıfatların verileceği kişilerin tespitini sağlamaktır. Bu aşamadaki kısma bilgi toplanması denilmektedir. 

  1. SORGU 

Sorgu, Ceza Muhakemesi Kanununun 2. Maddesinin h bendine baktığımızda “Şüpheli veya sanığın hâkim veya mahkeme tarafından soruşturma veya kovuşturma konusu suçla ilgili olarak dinlenmesi” şeklinde tanımlandığını görmekteyiz. Söz konusu tanıma baktığımız zaman, şüpheli veya sanığın ifadesinin hakim veya mahkeme tarafından alınması gerekmektedir. Cumhuriyet Savcısı veya kolluk tarafından alınmış olan beyanların sorgu niteliğini taşımadığı bu tanımdan da anlaşılmaktadır. 

Sorgu, terim olarak karışık bir işlem niteliğine sahiptir. Suça konu fiil ile faili arasında yer alan maddi ve manevi unsurların araştırılması ve bunların arasında yer alan bağlantıların bulunmaya çalışılmasıdır. Sorgu yapılması esnasında şüpheliye veya sanığa yöneltilecek olan sorular, kendilerinin işlendiği iddia edilen olayla bağlantılı olmak zorundadır. Kişilerin suçlandığı olayın dışında sorulmuş olan soruların neticesinde alınan beyanlar sorgu niteliğinde olmaz. Bununla beraber sorguda beyanı alınacak kişilerin sadece verdikleri cevapla yetinilmemesi gerekir. Bu kişilere cevaplarının detaylandırılması ve daha iyi açıklanması amacıyla fırsat verilmelidir. Aksi halde  suça konu olayla ilgili yapılacak olan değerlendirmelerin sağlıklı olması söz konusu olmaz.

Soruşturma aşamasında ifade alma süreci daha çok araştırma niteliğine sahiptir. Bu süreçte şüphelilerin kendini yeterince savunma hakkı bulunmamaktadır. Ancak hakim veya mahkeme huzurunda yapılmış olan sorgulama işleminde, şüpheli veya sanığın kendisini savunma ve beyanlarını detaylandırma imkanı bulunmaktadır. Dolayısıyla sorgu, kovuşturma aşamasında mahkemelerin işlerini de kolaylaştıran bir süreç olarak da tanımlanmaktadır. Bunun dışında, hakim veya mahkeme huzurundaki sorgu bir anlamda ispat aracıdır. Bu nedenle mahkemelere dosya inceleme aşamasında oldukça büyük katkıda bulunmaktadır. Sorguda, şüpheli veya sanığın işlediği iddia edilen fiil ile maddi ve manevi bağ araştırması yapılmaktadır. Bu nedenle sorgunun ceza muhakemesinde önemli bir yeri bulunmaktadır. 

YARARLANILAN KAYNAKLAR 

Horzum ,Ekin Deniz,Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları Bağlamında Yasak Sorgu Yöntemleri, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2011,

 Yenisey , Feridun,  Nuhoğlu,Ayşee Ceza Muhakemesi Hukuku Kitabı, 6.   Baskı s.591

 Centel/Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, Beta Yayınları 15. Baskı

Altunkaş , Aysun; Hukuka Aykırı Delil Teorisi Işığından İfade Alma ve Sorgu, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Bilgi Ünivesitesi,

Akyol, Fatma; Soruşturma Evresinde Şüphelinin İfadesinin Alınmasının Usulü ve Delil Değeri, İzmir Barosu Dergisi Ocak 2021 ,  

Yıldız, Ali Kemal; Ceza Muhakemesinde Sanığın Sorgusu, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Ünivesitesi, 1992

Bayraktutan, Furkan Sena; Ceza Muhakemesi Hukukunda İfade Alma, Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep Üniversitesi, 2022  

Koca, Mahmut; Yakalama, Göz Altına Alma Ve Ifade Alma Yönetmeliği Hakkında Genel Bir Değerlendirme, A.Ü.Erzincan Hukuk Fakültesi Dergisi Cilt: III sayı 1,  

Er, Cüneyd; İşkenceye Karşi Birleşmiş Milletler Sözleşmesi, TBB Dergisi, Sayı 60, 2005,  

Şahin, Uğur; Avrupa Birliği Uyum Sürecinde Polisin Arama, Yakalama ve İfade Alma Yetkisi, Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Ünivesitesi,

Duysak, Merve;  Ceza Muhakemesi Hukukunda İspat Yasakları, Yüksek Lisansa Tezi

Zoğlar, Burcu; Ceza Muhakemesi Hukukunda İspat Bakımından İfade ve Sorgu, Yüksek Lisans Tezi  

Akan, Ufuk; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmemesinin 3. Maddesinin Yakala, Gözaltına Alma ve İfade Alma Üzerine Etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Uludağ Ünivesitesi,

En kaliteli web deneyimini sağlamak için çerezleri kullanıyoruz.